MỤC LỤC

1.- ÐẦM ÐẦM CHÂU SA - LÀM MA KHÔNG CHỒNG. 2
2.- HỌA LÀ NGƯỜI DƯỚI SUỐI VÀNG BIẾT CHO 4
3.- ÐÀO NGUYÊN LẠC LỐI ÐÂU MÀ ÐẾN ÐÂY 7
4.- CẠN DÒNG LÁ THẮM DỨT ÐƯỜNG CHIM XANH 8
5.- BÂNG KHUÂNG ÐỈNH GIÁP NON THẦN 10
6.- KÊ KHANG NẦY KHÚC QUẢNG LĂNG 12
7.- ÐÃ CHO VÀO BỰC BỐ KINH 13
8.- ÐÃ THẸN NÀNG OANH, LẠI THUA Ả LÝ 15
9.- KEO LOAN CHẮP NỐI TƠ THỪA MẶC EM 16
10.- ÐÃ NÊN QUỐC SẮC THIÊN HƯƠNG 18
11.- ÐUỐC HOA ĐỂ ĐÓ MẶC NÀNG NẰM TRƠ 20
12.- ÐÊM ÐÊM HÀN THỰC NGÀY NGÀY NGUYÊN TIÊU 21
13.- ÐÊM THU KHẮC LẬU CANH TÀN 23
14.- KHI VỀ HỎI LIỄU CHƯƠNG ĐÀI 24
15.- KHEN RẰNG GIÁ ÐÁNG THỊNH ÐƯỜNG 25
16.- DUYÊN ÐẰNG THUẬN NẺO GIÓ ÐƯA 27
17.- CŨNG THẦN MÀY TRẮNG CŨNG PHƯỜNG LÂU XANH 29
18.- CÔN QUYỀN HƠN SỨC LƯỢC THAO GỒM TÀI 31
19.- GƯƠM ÐÀN NỬA GÁNH NON SÔNG MỘT CHÈO 33
20.- HOA ÐÀO NĂM NGOÁI CÒN CƯỜI GIÓ ÐÔNG 35
21.- BÂY GIỜ GƯƠNG VỠ LẠI LÀNH 37
22.- ÐEM TÌNH CẦM SẮT ÐỔI RA CẦM CỜ 40
23.- KHÁCH QUA ÐƯỜNG ÐỂ HỮNG HỜ CHÀNG TIÊU 42
24.- ẤY LÀ HỒ ÐIỆP HAY LÀ TRANG SINH 44
25.- ẤY HỒN THỤC ÐẾ HAY MÌNH ÐỖ QUYÊN 46
1.- ÐẦM ÐẦM CHÂU SA - LÀM MA KHÔNG CHỒNG.
Ba chị em Thúy Kiều, Thúy Vân và Vương Quan đi du xuân nhân tiết Thanh minh, khi trở về giữa đường gặp một nấm mồ không nhan khói, không ai đắp điếm. Kiều cảm động, lấy làm lạ hỏi. Vương Quan cho biết:
- Có một ca nhi tên Ðạm Tiên đã từng "nổi danh tài sắc một thì", đến khi chết vì không có chồng, phải nhờ người khách phương xa nghe tiếng tìm chơi, lỡ cơ nên xuất tiền sắm sanh lễ vật chôn cất. Nay là mồ vô chủ, không ai viếng thăm.
Nghe kể, Kiều xót xa thương cảm người bạc mệnh:
Lòng đâu sẵn nỗi thương tâm,
Thoắt nghe Kiều đã đầm đầm châu sa.
Ðau đớn thay phận đàn bà,
Lời rằng bạc mệnh cũng là lời chung...
(Câu 81 - 84)
- Sống làm vợ khắp người ta,
Khéo thay thác xuống làm ma không chồng.
(Câu 87 - 88)
- Châu sa là hột ngọc (châu) rơi xuống (sa), nghĩa bóng chỉ nước mắt rơi. Trong "Truyện Kiều" còn có những câu:
Lại cùng ủ dột nét hoa,
Sầu tuôn dứt nối châu sa vắn dài.
Ngại ngùng một bước một xa,
Một lời trân trọng châu sa mấy hàng.
Trong "Thần thoại ký" của Trung Hoa có chép: đời Thượng cổ có loài giao long hóa người gọi là giao nhân. Ðầu và mình giao nhân giống như người, nhưng đít giống đuôi cá. Giống này cũng có đực, cái từ dưới nước lên ở thế gian, buôn bán giao thiệp lẫn lộn với người thường. Giao nhân rất xinh đẹp và thông minh, lại giàu tình cảm luyến ái nên được người ở mặt đất thương mến.
Giao nhân ở trên đất thời gian chỉ được một năm là phải về thủy cung chầu Long vương theo luật định. Khi trở về, vì quyến luyến cõi trần thế, nhứt là tình đối xử giữa người với giao nhân nên lúc từ giã, giao nhân khóc lóc thảm thiết. Những giọt nước mắt rơi xuống lại hóa thành hột ngọc (châu).
Truyện thần thoại chép như vậy.
Có điều cụ thể, giọt nước mắt hình giống hột châu nên mới gọi giọt châu hay giọt ngọc. Từ Hán Việt gọi là "lệ châu". Có câu:
Nàng càng giọt ngọc như chan,
Nỗi lòng luống những bàng hoàng niềm tây.
....................
Sợ quen dám hở ra lời,
Khôn ngăn giọt ngọc sụt sùi nhỏ sa.
- Ma không chồng:
Sống làm vợ khắp người ta,
Khéo thay chết xuống làm ma không chồng.
Hai câu này thoát dịch rất tài do hai câu thơ cổ:
Sinh vi vạn nhân thể,
Tử vi vô phu quỷ. Nghĩa là:
Sống làm vợ muôn người,
Khéo thay ma không chồng.
"Khéo thay" có bản chép là "Hại thay".
Bản dịch của Ðào Duy Anh và của Tản Ðà Nguyễn Khắc Hiếu chép là "Khéo thay" dựa theo bản Liễu Văn Đường (chữ Nôm khắc năm 1871) và bản của Kiều Oánh chú thích là tình cờ như có bàn tay khéo léo xếp đặt, nói mỉa và cho rằng nhiều bản Nôm khác cho là "hại" là lầm chữ...
Bản của Vân Hạc - Lê Văn Hoè chép "hại